Dlaczego krowy nienawidzą koloru żółtego
Ta wybitna książka o zachowaniach zwierząt jest wyjątkowa i moim zdaniem wciągająca w czytaniu. Została napisana przez Temple Grandin, być może najbardziej znaną żyjącą osobę autystyczną, a współautorką jest Catherine Johnson, rodzic dwójki autystycznych dzieci.
Grandin jest dobrze znana, ponieważ często wygłasza pogadanki na temat tego, jak to jest mieć autyzm. Ponieważ jest kobietą autystyczną, jest nietypowa (większość osób z autyzmem to mężczyźni). Była jedną z pierwszych osób o znaczących kwalifikacjach zawodowych, które ujawniły swoją diagnozę autyzmu (jest adiunktem nauk o zwierzętach na Uniwersytecie Stanowym w Kolorado). Jej innowacyjne innowacje w zakresie humanitarnego sprzętu do obchodzenia się z bydłem, metod i standardów dobrych praktyk w obchodzeniu się ze zwierzętami zapewniły jej sławę na całym świecie w branży pakowania mięsa.
W tej intrygującej książce Grandin podejmuje się dwóch trudnych zadań. po pierwsze, opis zachowania zwierząt. W związku z tym ma nadzieję pokazać, jak można szybko rozwiązać problemy związane z zachowaniem zwierząt, jeśli zrozumie się ich przyczyny. Dokonała tego poprzez skrupulatną analizę zachowań zwierząt, aby przewidzieć, co zwierzę zrobi. Oferuje mnóstwo praktycznych porad, jak radzić sobie z trudnymi zwierzętami, a także posiada duże doświadczenie w rozwiązywaniu trudnych zachowań zwierząt domowych i rolniczych, od bydła, przez psy, po konie.
Drugim głównym obszarem jej zainteresowań jest nowa hipoteza autyzmu. Twierdzi, że jeśli chodzi o percepcję szczegółów, umysł autystyczny jest bardziej podobny do umysłu zwierzęcia niż do umysłu przeciętnego człowieka. Najbardziej kontrowersyjna z trzech tez, ale oferująca zupełnie nowe spojrzenie na autyzm, jest ostatnia.
Niektórzy czytelnicy mogą być zakłopotani, jak osoba z autyzmem, która jest świadoma swoich trudności w rozumieniu ludzkich interakcji społecznych, może mieć tak naturalne i precyzyjne zrozumienie innych zwierząt. Z pewnością osoba autystyczna byłaby bardziej skłonna wybrać dziedzinę obejmującą przedmioty nieożywione, np. matematykę, muzykę czy komputery? Osoba z autyzmem może uważać zwierzęta i ich życie społeczne za równie kłopotliwe, jak życie zwykłych ludzi.
Znamy autystycznych „uczonych”, którzy potrafią szybko liczyć – na przykład mnożąc dwie sześciocyfrowe liczby – lub potrafią tylko raz wysłuchać utworu muzycznego, a następnie go odtworzyć. Potrafią nawet przewidzieć dzień tygodnia, w którym przypada dana data. W każdej z tych sytuacji osoba zorganizowała system nieożywiony. Zbadali działanie kalendarza na poziomie systemowym. Albo badali mechanizm działania muzyki. lub usystematyzowane działanie na liczbach.
Systematyzując, staramy się określić prawa rządzące systemem, abyśmy mogli go przewidzieć. Aby znaleźć reguły systemu, należy go dokładnie przeanalizować, szukając wzorców takich jak „Jeśli A, to B” lub „Jeśli zrobię X, wtedy wydarzy się Y”. Formalnie rzecz biorąc, systematyzowanie polega na łączeniu „wejść-operacji-wyników”. Zgodnie z koncepcją, którą przedstawiłem w The Essential Difference (Penguin/Basic Books), osoby z autyzmem są hipersystemistami.
Zachowanie zwierząt zostało skutecznie usystematyzowane przez Grandina. Zwraca uwagę, że BF Skinner, psycholog-behawiorysta, próbowała to osiągnąć w latach 50. XX wieku (i opisuje ciekawe spotkanie między nią a wielkim człowiekiem). Moim zdaniem Grandin spisał się lepiej niż Skinner. Dzieje się tak dlatego, że Skinner nie spędzał całych godzin na jawie, próbując wyobrazić sobie, co zwierzęta widzą, czują i myślą. W szczególności twierdził, że zamiast spekulować na temat uczuć, pomysłów, spostrzeżeń i motywacji zwierzęcia, należy skoncentrować się jedynie na okolicznościach kontekstowych, które nagradzają lub karzą zachowanie zwierzęcia (prowadząc do tego, aby się ono nie powtarzało).
Grandin natomiast zaczyna od perspektywy zwierzęcia, zadając pytanie, jakie rodzaje bodźców mogą je zaniepokoić. Jakie bodźce mogą wywołać wściekłość zwierzęcia? Co wiemy o neurobiologii motywacji zwierząt, która może pomóc w przewidywaniu zachowania? Grandin analizuje zachowania zwierząt z tak niezwykłą cierpliwością, dokładnością i wnikliwym zrozumieniem, że jest w stanie je przewidzieć, skorygować, kontrolować i wyjaśnić. Jej książka jest niemalże przewodnikiem po zachowaniach zwierząt.
Oto kilka praw, które odkrył Grandin i przytoczę: Istnieją zmienne, które decydują, czy zwierzę wejdzie do tunelu (na przykład, aby otrzymać szczepionkę), czy też wzbrania się przed wejściem. Zwierzę nie wejdzie, jeśli w pobliżu otworu znajduje się żółty przedmiot. Będzie tak, jeśli identyczna rzecz zostanie pomalowana na szaro. Zwierzę nie wejdzie, jeśli w pobliżu znajduje się ruchomy przedmiot (np. sierść trzepocząca na wietrze na płocie). Wejdzie, jeśli ten sam przedmiot będzie trzymany w bezruchu. Zwierzę nie wejdzie, jeśli kontrast światła będzie zbyt duży, przechodząc z jasnego do ciemnego. Zwierzę wejdzie do środka, jeśli będzie oświetlenie pośrednie. Zwierzę nie przejdzie przez ten obszar podłogi, jeśli świeci na nie ruchome światło z góry. Zwierzę nie wejdzie, jeśli na wejściu pojawią się nieoczekiwane dźwięki, np. dochodzące z kanalizacji. Zwierzę wejdzie, jeśli hałas ucichnie.
Sprowadziła także czynniki prowadzące do przemocy u zwierząt domowych, takich jak psy czy konie, do zestawu zasad. Na przykład, jeśli ogier zostanie zamknięty w kojcu i pozbawiony szansy na kontakty towarzyskie, nie nabędzie zwyczajów godowych i rozwinie w sobie instynkt brutalnego gwałtu. Pies będzie zachowywał się jak dyktator w hierarchii i atakował osoby, które postrzega jako „podrzędne”, jeśli nie zostanie wychowany, że jest samcem „beta” w domu (a jego właścicielem jest samiec „alfa”). Kot wychowywany w pomieszczeniu pomyli czerwoną kropkę z pióra laserowego z myszą i będzie podążał za nią bez przerwy, przesuwając ją po ścianach, podłogach i meblach.
W końcu zautomatyzowała hodowlę zwierząt. Szybko rosnące kurczęta powstają w wyniku krycia szybko rosnącego koguta z szybko rosnącą kurą. Zauważa jednak, że takie jednocharakterystyczne programy hodowli genetycznej rzadko są pozbawione wad. Na przykład szybko rozwijające się dzieci mają również słabe serca. Można wyhodować długowieczne, szybko rosnące kurczęta, krzyżując je z kurczakami wybranymi ze względu na ich siłę, ale są one bardzo agresywne.
Grandin odkryła zasady zachowania zwierząt dzięki uważnej obserwacji i zrozumieniu neurologii. Wchodząc do tunelu, krowy są zaskoczone żółtym przedmiotem, ponieważ większość zwierząt widzi tylko dwubarwnie, co pozwala im jedynie rozróżnić kolor niebieski i zielony. Oznacza to, że żółte obiekty są dla nich najwyraźniejsze ze względu na ich silny kontrast. Ludzie postrzegają tylko trzy podstawowe kolory – niebieski, zielony i czerwony – podczas gdy ptaki widzą cztery (niebieski, zielony, czerwony i ultrafiolet).
Szybko przyznaje, że zachowanie ludzkie jest znacznie trudniejsze do usystematyzowania niż zachowanie zwierząt, po części dlatego, że występuje w nim mniej zwierzęcych emocji. Według niej zwierzęta wykazują cztery prymitywne emocje, w tym wściekłość, pogoń za zdobyczą, strach i ciekawość, a także cztery główne emocje społeczne (pociąg seksualny, ból separacyjny, przywiązanie i żartobliwość). Z drugiej strony, w niedawnym spisie powszechnym wyliczono 412 różnych ludzkich emocji (patrz www.jkp.com/mindreading). Pomimo tej złożoności osoba nieautystyczna łatwo nadaje sens zachowaniom innych ludzi, stosując inną strategię, zamiast próbować usystematyzować innych (empatyzować).
A co z hipotezą Grandina, że osoby z autyzmem są bardziej podobne do zwierząt niż do ludzi? Hipotezę taką można uznać za nie do przyjęcia (sugerującą, że osoby z autyzmem są w jakiś sposób podludźmi). Grandin naprawdę twierdzi, że zarówno zwierzęta, jak i ludzie autystyczni mają większą świadomość szczegółów, i dostarcza danych na poparcie swoich twierdzeń. W rezultacie zamiast obrażać osoby cierpiące na autyzm, sugeruje, że osoby nieautystyczne mają mniej wyostrzony rozsądek. Można powiedzieć, że mamy do czynienia z subautyzmem.
Twierdzi, że osoba autystyczna będzie miała silniejszą więź ze zwierzętami niż osoba bez autyzmu, ponieważ te same nieoczekiwane migoczące światła, nagłe, drobne ruchy lub głośne dźwięki, które mogą przestraszyć zwierzę, mogą również przestraszyć osobę autystyczną, łącząc dwa tematy jej książki. Mówi dalej, że wiedza o tym, jak zwierzęta widzą rzeczy, może pomóc nam zrozumieć, jak postrzegają rzeczy osoby autystyczne.
Jeśli fascynują Cię zachowania zwierząt, książka ta będzie przyjemna w czytaniu, ponieważ odkrywa subtelności wielu gatunków. Byłem podekscytowany, gdy przeczytałem, że słonie komunikują się z członkami swojej rodziny na odległość do 25 kilometrów za pomocą sygnałów infradźwiękowych, a potencjalnie nawet sejsmicznych. Byłem przerażony, gdy dowiedziałem się, że samce szympansów walczą o terytorium dokładnie w taki sam sposób jak ludzie, co często kończy się śmiercią. Albo że zaobserwowano zbiorowy gwałt na kobiecie, którego dopuścił się delfin, który ma być przyjazny.
Grandin to współczesny odpowiednik Doktora Dolittle; jednak nie posiada żadnych nadprzyrodzonych mocy porozumiewania się ze zwierzętami; jest raczej wysoce wykwalifikowanym, wnikliwym obserwatorem i skrupulatnym naukowcem, który wyodrębnił zasady leżące u podstaw zachowania zwierząt. Nauczyła nas tak wiele, wykorzystując zarówno swoją autystyczną fiksację (na zwierzętach), jak i autystyczną percepcję (w poszukiwaniu poprawnych szczegółów).
